• Profilaktyka logopedyczna

XII PRZYKAZAŃ LOGOPEDYCZNYCH

Prawidłowe kształtowanie się mowy dziecka zależy od warunków organizowanych przez środowisko, w którym dziecko się wychowuje. Wychowawcze błędy otoczenia wpływają niekorzystnie na dziecko.

Poniższe zalecenia ułatwią rodzicom i wychowawcom opiekę nad dzieckiem, a konsekwentne ich przestrzeganie stworzy odpowiednie warunki do prawidłowego kształtowania się mowy.

 

1.      Narządy mowne kształtują się i zaczynają funkcjonować już w życiu płodowym. Przyszła matka powinna unikać alkoholu, nikotyny, narkotyków, kontaktu z zakaźnie chorymi, naświetleń promieniami Roentgena. Zarodek, a przede wszystkim organy przechodzące aktywny okres wzrostu, są bardzo wrażliwe na bodźce fizyczne i chemiczne – zarówno sprzyjające, jak i szkodliwe.

2.      Mowa otoczenia powinna być poprawna. Do dziecka trzeba mówić wolno i wyraźnie, unikać używania tzw. języka dziecięcego. 

3.      Dziecko powinno reagować na aktywność uczuciową i słowną otoczenia. Początkowo uśmiechem, ruchem rączki, przegięciem ciałka, a potem reakcjami głosowymi. Przyczyną braku takich zachowań może być osłabiony słuch. W takich wypadkach należy zasięgnąć porady lekarza, nie wolno ich lekceważyć, ponieważ zaniedbanie tych schorzeń powoduje osłabienie słuchu i w następstwie dyslalię, a w cięższych przypadkach nawet niemotę, mimo że dziecko już mówiło.

4.      Nie wolno krępować dziecka w reagowaniu na aktywność otoczenia, dziecko powinno tu mieć pełną swobodę. Jeśli do 6 miesiąca dziecko nie głuży i jest mało ruchliwe, trzeba wywołać u niego obie te czynności.  Trzeba pamiętać, że rozwój ogólnej sprawności ruchowej wpływa na rozwój mowy i na odwrót- opóźnienie w chodzeniu, samodzielnym ubieraniu łączy się często z opóźnieniem w mowie i różnymi jej zaburzeniami.

5.      Jeśli dziecko ma nieprawidłową budowę narządów mownych – rozszczep wargi, dziąseł lub podniebienia, zniekształcenia w układzie szczęk, uzębienia - należy bezzwłocznie udać się z nim do lekarza specjalisty: chirurga lub ortodonty. Nieprawidłowości te mogą mieć wpływ na powstanie zaburzeń mowy.

6.      Jeśli dziecko jest leworęczne, należy otoczyć je specjalną opieką. Nie wolno zmuszać go do posługiwania się w okresie kształtowania się mowy ręką prawą. Między rozwojem sprawności ręki a rozwojem mowy istnieje związek. U dzieci praworęcznych część płata środkowego, w którym mieszczą się ośrodki mowy, znajdują się w lewej półkuli mózgu , a u leworęcznych– w prawej. Naruszenie w tym okresie naturalnego rozwoju sprawności ruchowej prowadzi do opóźnienia umiejętności mówienia, a bardzo często nawet do zaburzeń mowy, w szczególności do jąkania. Do 3, a nawet 7 r.ż. pozwólmy
dziecku używać, jeśli ma na to ochotę, lewej ręki bez żadnych przeszkód. Sprawność obu rąk można ćwiczyć już od wieku szkolnego. Nie da się zaprzeczyć, że oburęczność jest w życiu bardzo przydatna.

7.      Kiedy dziecko wejdzie w okres samodzielnego wypowiadania się, zaczyna samo coraz więcej mówić, nie należy gasić tej skłonności obojętnością, czy cierpką uwagą. Otoczenie powinno słuchać z uwagą i powagą każdej wypowiedzi dziecka, podtrzymywać opowiadanie dziecka przez odpowiedzi i stosowne pytania. Naturalna potrzeba wypowiadania się, bezustanne i wytrwałe dostosowywanie swej wymowy do wymowy otoczenia doprowadza do pełnego i właściwego, poprawnego opanowania wymowy.

8.      Należy unikać używania języka dziecięcego, ponieważ utrudnia to dziecku przyswajanie poprawnej wymowy. Niekiedy ślady takiego postępowania pozostają jeszcze w wypowiedziach dzieci w postaci dyslalii, zazwyczaj jako seplenienie.

9.      Należy pilnie obserwować, czy rozwój mowy dziecka przebiega prawidłowo.

10.  Z chwilą zdobycia przez dziecko umiejętności operowania sygnałem dwuklasowym, tj. zdaniem rozpoczyna się okres ożywionego mówienia. Dziecko głośno przedstawia swoje przeżycia i przygody przeżywane w fantazji z ukochanymi towarzyszami- zabawkami. Nie należy go wówczas poprawiać, ani też żądać od niego, by powtarzało kilkakrotnie to samo słowo lub zdanie. Trzeba jednak przy nadarzających się okazjach prawidłowo powtarzać słowo  lub zdanie.

11.  Trzeba pamiętać, że w okresie swoistej mowy, a więc między 3 a 7 r.ż. skłonność dziecka do mówienia przybiera inną, nową postać. Dziecku nie wystarcza już monolog, zaczyna zwracać się do rówieśników, do starszych, do rodzeństwa, referuje im swoje obserwacje, doświadczenia, opowiada o nich z radością jako o swych sukcesach. Cierpliwość, takt i zręczność otoczenia pozwoli potraktować to jako cenne ćwiczenia językowe.

12.  Jeśli mimo wszystko nie udało się zapobiec powstaniu zaburzeń mowy, nie wolno opuszczać rąk. Poradnie logopedyczne są w stanie pomóc dziecku, o ile rodzice i wychowawcy będą z nimi ściśle współpracować.

Opracowała: mgr Wioletta Nowik

logopeda

Materiały źródłowe:

   Kaczmarek L., Nasze dziecko uczy się mowy, Wydawnictwo Lubelskie 1977